واپس‌گرفتاری طرح لباس اکسفورد یونایتد؛ اشتباه تاریخی با ارجاع به یگ/ون/۱۱

طراحی می‌تواند در قالب‌های گوناونی شکل بگیرد و پیش‌بینی تمام موقعیت‌های حساس آن، گاهی دشوار به نظر می‌رسد. گاهی اوقات یک طراحی از مراحل متعدد تأیید داخلی عبور می‌کند بدون اینکه حتی یک ابراز نگرانی جدی ایجاد شده باشد، اما به محض انتشار در دسترس عموم، در چند دقیقه با انتقاد شدید مواجه می‌شود. این دقیقاً ماجرای اتفاقی است که برای باشگاه فوتبال اکسفورد یونایتد انگلیس رخ داد؛ یک اشتباه ظاهری ساده که به دلیل ارجاع ناخواسته به یک رویداد تاریخی تلخ، به بحران تبدیل شد.

«یونایتد ۹۳»؛ ترکیبی که نباید اتفاق می‌افتاد

در چند روز پیش، اکسفورد یونایتد مجموعه‌ای از پوشیدنی‌های ورزشی با عنوان «مجموعه کَپَس» (Campus Collection) را رونمایی کرد. اما کمتر از چند ساعت پس از انتشار، پس از آنکه کاربران شبکه‌های اجتماعی ارتباط ناخواسته این طرح با حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در آمریکا را متوجه شدند، باشگاه مجبور به لغو فوری فروش این خط تولید شد.

مسئله اصلی در طراحی این لباس‌ها در یک جزئیات فونت و شماره‌گذاری بود. روی پیراهن‌ها عبارت «یونایتد ۹۳» به سبک شماره پشت پیراهن بازیکنان درج شده بود. «یونایتد» بخشی از نام باشگاه است و عدد «۹۳» اشاره‌ای به سال تأسیس باشگاه، یعنی ۱۸۹۳ م بود. اما برای بسیاری از مخاطبان آگاه به تاریخ معاصر، این ترکیب یادآور پرواز یونایتد ۹۳ بود؛ یکی از چهار هواپیمای خطفی که توسط القاعده در آن روز وحشتناک خطفی شدند. این هواپیما پس از اینکه مسافران آن با تروریست‌ها درگیر شدند، به دریا سقوط کرد.

نزدیک بود به متوجه شدن، اما نگذشت

بسیار عجیب و مایه تأسف این است که باشگاه تا این حد به درک این حساسیت نزدیک بوده است. گزارش‌ها حاکی است که اکسفورد یونایتد برنامه داشت مجموعه جدید خود را یک هفته زودتر، یعنی در تاریخ ۱۱ سپتامبر معرفی کند، اما نگران حساسیت تاریخی همین روز بود. متأسفانه با تأخیر در زمان انتشار، اگرچه از تداخل مستقیم با روز رویداد اجتناب شد، اما کسی در روند تأیید نهایی به معنای نمادین و تاریخی عبارت «یونایتد ۹۳» پی نبرد.

استایل آمریکایی؛ ماشه‌ای که باروت را پر کرد

این فاجعه را بدتر کرد که سبک کلی طراحی لباس‌ها الهام‌گرفته از فرهنگ و پوشش ورزشی آمریکایی بود؛ ترکیبی که برای یک باشگاه فوتبال لیگ برتر انگلستان تا حدودی عجیب به نظر می‌رسید. باشگاه خود نیز در توضیحات اولیه مجموعه، آن را «الهام‌گرفته از سبک و فرهنگ ورزشی آمریکایی» معرفی کرده بود. وقتی ترکیب استایل آمریکایی با ارجاع عددی به پرواز یونایتد ۹۳ که به فیلمی با همین نام معروف شده است، در یک نگاه جمع شد، گویای آن شد که ارجاع فرهنگی عمیق‌تر از یک بازی تکراری عدد و نام باشگاه بوده است.

پشیمانی رسمی و واکنش‌های دوگانه هواداران

پس از ایجاد سرو صدا، باشگاه اکسفورد یونایتد عذرخواهی رسمی کرد. در بیانی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد آمده است: «این خط تولید بدون درک زمینه‌های تاریخی و ارتباطات آن منتشر شد. ما مسئولیت کامل را بر عهده می‌گیریم که پیش از عرضه به بازار، فرآیند بررسی‌های دقیق و لازم انجام نپذیرفت. این مجموعه به طور فوری از دسترس خارج شده و فرآیندهای تأیید ما بازبینی خواهد شد تا تکرار چنین خطایی جلوگیری شود.»

واکنش هواداران به این تصمیم دوگانه بود. برخی در تالارهای گفتگوی باشگاه این خطا را «یک به‌هم‌ریختی عظیم» خواندند و معتقد بودند اگر در جایگاه مسئول تأیید بودند، پس از این اشتباه محضو می‌شدند. اما در مقابل، گروهی از طرفداران، دفاعیه قوی‌ای برای باشگاه نوشتند. یکی از کاربران در پلتفرم ایکس (توییتر) نوشت: «این پیراهن کلاسیک و ایده‌ی عالی است. اصلاً نیازی به عذرخواهی نیست. پورشه هم باید برای مدل ۹۱۱ خود عذرخواهی کند»؛ اشاره‌ای به خودروی آلمانی که عدد ۹۱۱ در آن صرفاً یک نام تجاری است.

این ماجره یادآوری می‌کند که در دنیای طراحی برندهای ورزشی و مصرفی، فراتر از زیبایی بصری، شناخت عمیق از پیوندهای تاریخی و فرهنگی یک کلمه یا عدد می‌تواند مرز بین یک محصول موفق و یک بحران رسانه‌ای را تعیین کند.