فونت اختصاصی پست سوئیس؛ تایپوگرافی که باید دیده نشود

وقتی از یک استودیوی تایپوگرافی خواسته می‌شود برای یک نهاد ملی فونت بسازد، معمولاً انتظار می‌رود چیزی خلق کند که توی چشم بزند؛ چیزی که بشود به آن افتخار کرد و در پورتفولیو گذاشت. اما سفارش پست سوئیس به استودیوی سوئیس تایپ‌فیسز دقیقاً برعکس بود: فونتی بسازید که هیچ‌کس متوجهش نشود.

نتیجه این سفارش، فونتی است به نام «سوئیس پست سنس» (Swiss Post Sans) که بیش از سه سال زمان برد. شاید این مدت طولانی به نظر برسد، اما وقتی طرف قرارداد یک نهاد ملی است که میلیون‌ها نفر هر روز با آن سر و کار دارند، وسواس و دقت حداقل کاری است که می‌توان انجام داد.

چالش اول: جایگزینی نامرئی

پروژه دو مرحله داشت؛ اول فرم‌های ایستاده (رومان) و بعد ایتالیک. ساخت فرم‌های ایستاده یک محدودیت جدی داشت: فونت جدید باید طوری طراحی می‌شد که فقط با تعویض فایل فونت جایگزین نسخه قبلی شود، بدون اینکه لازم باشد در طرح‌بندی یا چیدمان چیزی تغییر کند.

برای رسیدن به این هدف، تیم مجبور شد حجم تایپوگرافیک کلی فونت قبلی را دقیقاً حفظ کند؛ یعنی عرض حروف، فاصله‌ها و وزن‌ها باید آن‌قدر نزدیک می‌ماند که هیچ ستونی جابه‌جا نشود. حالا حساب کنید که ارتباطات پست سوئیس باید به هر چهار زبان رسمی کشور تولید شود: آلمانی، فرانسه، ایتالیایی و رومانش. یعنی هر اِعراب و هر گلیف کم‌کاربرد هم باید بی‌نقص عمل می‌کرد.

یک نکته دیگر هم بود: چون بخش بزرگی از انتشارات پست سوئیس شامل قیمت‌ها و جدول زمان‌بندی است، اعداد باید به‌صورت پیش‌فرض هم‌عرض (tabular) طراحی می‌شدند تا ارقام در ستون‌ها مرتب زیر هم بنشینند. به همین دلیل پست سوئیس نسخه‌های بتا را به‌طور غیرمعمولی زود در اختیار گرفت و با کمک گروهی از کارشناسان، فونت را در شرایط واقعی آزمود.

لحنی گرم‌تر برای یک نهاد رسمی

از آنجا که عمر این فونت قرار بود دهه‌ها باشد نه چند سال، پست سوئیس از این فرصت استفاده کرد تا لحن خود را نرم‌تر کند. این کار با افزودن ویژگی‌های انسان‌گرایانه به حروف انجام شد؛ گرم‌تر و دعوت‌کننده‌تر از نسخه قبلی، اما به دور از هر چیز عجیب و غریب.

یکی از تغییرات محسوس به درخواست خود مشتری رخ داد: نقطه‌های مربعی روی حروفی مثل «i» و «j» گرد شدند. تغییر کوچکی که تأثیر بزرگی در حس کلی متن دارد.

آزادی خلاقانه در بخش ایتالیک

اگر فرم‌های ایستاده تمرینی در خویشتن‌داری بودند، ایتالیک‌ها دقیقاً برعکس شدند. این بخش لازم نبود با چیزی از فونت قدیمی هماهنگ باشد و همین به استودیو آزادی خلاقانه‌ای داد که کمتر پیش می‌آید.

کمی تاریخ کمک می‌کند: لوگوی قدیمی پست سوئیس با ایتالیک تمام‌حروف نوشته می‌شد که حس حرکت و سرعت را منتقل می‌کرد. اما حالا که لوگو حول یک «P» محکم، ضخیم و ایستاده بازطراحی شده، ایتالیک می‌تواند نقش تازه‌ای در برند پیدا کند.

تیم سوئیس تایپ‌فیسز به‌جای اینکه فقط فرم‌های ایستاده را کج کند، رویکردی ترکیبی در پیش گرفت و ویژگی‌های شکسته‌نویس را در حروفی مثل «a»، «b»، «e» و «g» گنجاند. در سراسر فونت، منحنی‌ها به پایان‌های تیز و مستقیم می‌رسند؛ مثلاً «f» کوچک مثل خوشنویسی از خط کرسی پایین می‌رود، اما با یک برش تیز تمام می‌شود نه با برگشت سنتی قلم.

امروز ایتالیک‌ها به‌عنوان یک عنصر امضادار مستقل عمل می‌کنند و هم در تیترها و تابلوهای بسیار بزرگ و هم در متن روان دیده می‌شوند. چون طراحی وب معمولاً از ایتالیک غافل می‌ماند، همین نکته صدای تایپوگرافیک متمایزی به پست سوئیس داده است.

جمع‌بندی: شخصیت از دل حل مسئله

فونت جدید حالا همه‌جا حاضر است؛ روی تبلیغات خیابانی، تابلوها، قطارها، کامیون‌ها، ایستگاه‌های اتوبوس، بروشورها، تمبر، صندوق پست، وب‌سایت و اپلیکیشن‌ها. و نکته دلپذیر ماجرا این است که این فونت به هیچ ترفند یا بازی بصری متوسل نشده؛ شخصیت یگانه‌اش از حل درست و دقیق مسائل کاربردی بیرون آمده است.

• بیش از سه سال کار برای رسیدن به فونتی که عامدانه به چشم نیاید
• حفظ دقیق حجم تایپوگرافیک نسخه قبلی برای جایگزینی بدون تغییر در چیدمان
• پشتیبانی کامل از چهار زبان رسمی سوئیس و همه اِعراب‌ها و گلیف‌های خاص
• اعداد هم‌عرض برای هم‌ترازی ارقام در جدول قیمت و زمان‌بندی
• نقطه‌های گرد روی حروف i و j به درخواست مشتری
• ایتالیک با ویژگی‌های شکسته‌نویس و برش‌های تیز به‌جای کج‌کردن ساده

تیم سازنده خودش این‌طور جمع‌بندی می‌کند که پروژه نشان داد تفسیری امروزی از یک میراث تایپوگرافیک می‌تواند به ریشه‌هایش وفادار بماند و در همان حال تازه، منعطف و رو به جلو به نظر برسد. امانوئل ری، مدیر خلاقیت اجرایی سوئیس تایپ‌فیسز هم جمله‌ای دارد که شاید بهترین توصیف باشد: سوئیس پست سنس از نظر ماهیت سوئیسی است، نه فقط از نظر طراحی.